Restorasyon mu, Talan mı?
Bir restorasyonun temel amacı, tarihi bir yapıyı aslına uygun şekilde korumak, onarmak ve gelecek nesillere aktarmaktır. Bu süreç, uluslararası standartlara ve etik ilkelere göre, eserin orijinal malzemesine, tekniklerine ve estetik değerlerine maksimum saygı gösterilerek yürütülmelidir. Ancak Türkiye’deki bazı restorasyonlar, bu ilkelerden uzaklaşarak şu sorunları gündeme getirmektedir:
Orijinal Malzemenin Kaybı: Tarihi yapıların orijinal taşları, ahşapları ve diğer yapısal elemanları, çoğu zaman yerlerinden sökülerek, yerine modern ve sentetik malzemeler kullanılmaktadır. Bu durum, yapının tarihini, dokusunu ve kimliğini kaybetmesine neden olmaktadır.
”Tamamen Yıkıp Yeniden Yapma” Yaklaşımı: Özellikle Kız Kulesi gibi projelerde görülen bu yaklaşım, restorasyon tanımının dışına çıkmaktadır. Tarihi yapının temellerine kadar sökülüp, yerine “aslına uygun” olduğu iddia edilen yeni bir yapının inşa edilmesi, uzmanlar ve kamuoyu nezdinde “talan” olarak nitelendirilmektedir. Bu, bir koruma faaliyeti değil, adeta bir rekonstrüksiyon projesidir.
Estetik ve Yapısal Değişiklikler: Bazı restorasyonlarda, tarihi yapıların özgün mimari detayları ve formları değiştirilmekte, hatta yeni eklemeler yapılabilmektedir. Bu durum, eserin tarihi bütünlüğünü bozmakta ve yapının görsel hafızasını deforme etmektedir.
Bu tür uygulamaların arkasında yatan nedenler karmaşıktır. Bir yandan, hızlı sonuç alma arzusu ve maliyet kaygıları rol oynarken, diğer yandan restorasyonun ne olduğuna dair bilgi ve uzmanlık eksikliği de önemli bir faktördür. Ayrıca, bu süreçlerin şeffaf olmaması ve kamuoyunun bilgilendirilmemesi, tartışmaların büyümesine zemin hazırlamaktadır.
Geleceğe Yönelik Endişeler
Osmanlı ve daha eski medeniyetlerden kalan mirasın doğru şekilde korunması, sadece kültürel bir sorumluluk değil, aynı zamanda gelecek nesillere bırakılacak en değerli miraslardan biridir. Restorasyon adı altında yapılan hatalar, bu mirasın geri dönülemez bir şekilde kaybolmasına yol açabilir.
Mimar Sinan’ın notu efsanevi olsa da, taşıdığı mesaj hala geçerlidir: Tarihi yapıların onarımı, büyük bir bilgi birikimi, sabır ve aslına sadakat gerektiren hassas bir iştir. Gerçek bir restorasyon, bir yapının ömrünü uzatırken, onun ruhunu ve hikayesini de korumayı amaçlamalıdır. Aksi takdirde, yapılan her müdahale, “koruma” değil, “silme” eylemi haline gelebilir.
Bu durum, yetkililerin restorasyon süreçlerini yeniden değerlendirmesi, daha şeffaf ve bilimsel yöntemlere başvurması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Aksi takdirde, bir zamanlar görkemli olan bu mirasın, sadece fotoğraflarda ve anlatılarda kalması tehlikesiyle karşı karşıya kalabiliriz.
