KONYA ŞİVESİ – KONYA AĞZI – YÖRESEL KELİMELER
Bir ülkede geçerli olan genel bir şive içinde, o ülkenin çeşitli bölge ve kentlerindeki konuşma dilinde görülen söyleyiş farklarına “ağız” denir.
“Konya ağzı” Türkçe içinde, Konya bölgesinde görülen söyleyiş tarzının adıdır. Söyleyiş farkları da salt bölgeler ya da kentler arasında görülmez. Köyler arasında bile bu tür ayrılıklara rastlanabilir. Söz konusu olan, biçimsel bir başkalık değil, bir ses değişimidir. Söz gelimi, Karadeniz ağzında (g) sesinin (c) gibi çıkarıldığı görülür: “Celdum, cittum”gibi, Konya bölgesinde de (k) sesi (g) ye dönüşür.
Ağız dediğimiz bu söyleyiş farklarının oluşumunda, coğrafî özellikler ve toplumsal yaşayış gibi çeşitli etkenler söz konusudur. Belli ve ortak bir eğitimden geçen kişilerin, konuşmalarındaki bölgesel söyleyiş ayrımlarını düzeltmeseler bile, aynı yazı dilini kullandıkları görülür. Konya ağzı kent merkezlerinde, şehirleşme ve kültür olarak oldukça değişime uğrasa da, kırsal kesimde daha belirgin olarak kullanılmaktadır.
Sözün kısası, kendine has bir şivesi vardır Konyalı’ nın. En bariz misal, K harflerinin biraz daha gırtlaktan gelmesi ve G harfi olarak söylenmesidir.. Gonya, gıyamet, gırmızı, garpuz vs. gibi.
Bir bayram klasiği:
-Esselaam Aliiküüm…
-Aliiküm Selaam, buyrun, buyrun, ana maşşalllah, ana maşşallah, Kimler gelmiş, kimler gelmiş, geçinele şööle dip sedire. Hoş geldin Erhan age paltunu alıyım.
-Hoşgördük, Bayramınız mübarek ossun, Allah bu günnere gine gavışdırsın.
-Amin, amin cümleynen beraber, sizin de mübarek ossun. Haçcabaa, mantunu çıkar da irahat otur, iğreti gibi durma.
-Ana yoo, fazla durmıyacaaz, daha yini çıkdık, ilk sizden başladık, daha bi sürü gapı var.
-Diyele gıy ana; zaten bayramdan bayrama gelirsiniz, ataş almaya mı geldiniz?
Konya’mıza has yöresel kelimelerden sadece birkaçı:
| Alettirik: Elektrik Kiyat: Kağıt Garannık: Karanlık Aba :Abla Accık :Azıcık. Böcü :Böcek Bülüç :Piliç. Güccük :Küçük Gicişmek: Kaşınmak Hökele :Ukala Zimbit :Zifiri karanlık. Temel: Bahçe Duvarı Haranı: kazan Hazaar: galiba Gumpir: Patates Duz: Tuz Pantul: Pantolon Mezer: Mezar Ezen: Ezan Döşşek: Yatak Terezi: Terazi Zıttına gitmek: hoşlanmamak Şebit: Yufka ekmek Balcan, badılcan: Patlıcan Tefder: Defter Mıh: Çivi Sandelle: Sandalye Bışgı: Testere Motur: Traktör Gupa: Bardak Acep: Acaba Depik: Tekme Zağar: Yaramaz |
Yuka: İnce Zibil: Çok fazla Zoba: Soba Zerhoş: Sarhoş Bıdırdamak: Konuşup durmak Cırmalamak: Tırmalamak Cırcır: Fermuar Cazı: Cadı Cıbartmak: morartmak Dinelmek: Ayakta durmak Gakılı: Bir sürü, çok Hayat: Avlu Iscak: Sıcak İkrah etmek: Tiksinmek Kösülmek: Yenilmek Laylon: Naylon Okumak: Davet etmek Peşkir: Havlu Piskevit, püsküğüt: Bisküvi Seğirtmek: Koşmak Tehne: Tenha Tığteber: Bomboş Velesbit,belesbit: Bisiklet Tosbağa: Kaplumbağa Zınarmak: Karşı gelmek Zınılamak: Patlamak Dal: Sırt Elcek: Eldiven Gonşu: Komşu Hacemmi: Hacı Amca Gaysi: Kayısı Aporle: Hoparlör Yiter: Yeter |
